ట్రంప్ విదేశాంగ విధాన వైఫల్యం
దౌత్య ఓటమితో ఇంటా బయటా షేమ్
“ఇరాన్ ఎప్పుడూ యుద్ధంలో గెలవలేదు, కానీ చర్చల్లో ఎప్పుడూ ఓడిపోలేదు” అని 2020లో డోనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలు ఇప్పుడు ఆయననే తీవ్రంగా వెంటాడుతున్నాయి. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ కూటమి ఇరాన్పై భారీ దాడులు చేసినప్పటికీ, చివరకు కుదిరిన ఒప్పందం ఇరాన్కే అనుకూలంగా మారడంతో ఈ మాటలు నిజమయ్యాయి. తీవ్రమైన సైనిక నష్టం వాటిల్లినప్పటికీ ఇరాన్ తన పట్టు విడువకుండా చర్చల టేబుల్ వద్ద ఘన విజయం సాధించింది.
ఫిబ్రవరిలో ఇరాన్పై భీకర వైమానిక దాడులు
ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా ఇరాన్పై దాదాపు 900 వైమానిక దాడులతో విరుచుకుపడ్డాయి. ఈ దాడిలో ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతొల్లా అలీ ఖమేనీతో పాటు పలువురు అగ్రశ్రేణి సైనిక కమాండర్లు మరణించారు. ఈ దెబ్బతో ఇరాన్ పూర్తిగా లొంగిపోతుందని భావించినప్పటికీ, ఆ దేశ నాయకత్వం త్వరగానే కోలుకుంది. ఖమేనీ కుమారుడు మొజ్తబాను కొత్త సుప్రీం లీడర్గా ఎన్నుకుని రక్షణ చర్యలు ప్రారంభించింది.
మధ్యప్రాచ్య దేశాలపై డ్రోన్లతో వినాశనం
శక్తివంతమైన అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సైన్యాలను నేరుగా ఎదుర్కొనడం సాధ్యం కాదని ఇరాన్ గ్రహించింది. అందుకే అమెరికా మిత్రదేశాలైన యూఏఈ, సౌదీ అరేబియా, కువైట్, ఖతార్ వంటి దేశాలపై డ్రోన్ దాడులు చేయడం మొదలుపెట్టింది. దీనివల్ల ఆయా దేశాలకు తీవ్ర ఆర్థిక, राजनीतिक నష్టం వాటిల్లింది. ఫలితంగా ఆ దేశాలు అమెరికాకు దూరంగా జరిగి, యుద్ధాన్ని ఆపాలని ఒత్తిడి తెచ్చేలా ఇరాన్ వ్యూహం రచించింది.
ప్రపంచాన్ని కుదిపేసిన ఇంధన సంక్షోభం
మార్చి నెలలో ఇరాన్ తన అత్యంత కీలకమైన అస్త్రాన్ని ప్రయోగించింది. ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాలో ఐదో వంతు వాటా కలిగిన హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసింది. దీనివల్ల అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో చమురు ధరలు బ్యారెల్కు 73 డాలర్ల నుండి ఒక్కసారిగా 126 డాలర్లకు పైగా పెరిగాయి. పెట్రోల్ బంకుల నుండి సూపర్ మార్కెట్ల వరకు నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి ప్రపంచవ్యాప్తంగా సామాన్య ప్రజలు ఇబ్బందులు పడ్డారు.
ట్రంప్ నెతన్యాహు మారుస్తున్న మాటలు
అమెరికా ప్రెసిడెంట్ ట్రంప్, ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు ఈ యుద్ధాన్ని సమర్థించుకోవడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నించారు. ఇరాన్ అణ్వాయుధాలు తయారు చేయకుండా ఆపడానికే ‘ఆపరేషన్ ఎపిక్ ఫ్యూరీ’ చేపట్టామని వారు ప్రకటించారు. అయితే గతంలోనే ఇరాన్ అణు కేంద్రాలను ధ్వంసం చేశామని చెప్పిన ట్రంప్, ఇప్పుడు మళ్లీ కొత్త కారణాలు చెప్పడం, ఇరాన్ చమురు మార్కెట్ను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకుంటామని ప్రకటించడం విమర్శలకు దారితీసింది.
ఇరాన్ మౌలిక వసతుల ధ్వంసం
అమెరికా సైన్యం ఇరాన్పై 13 వేలకు పైగా వైమానిక దాడులు చేసి సైనిక విజయం సాధించామని చెప్పుకుంది. శాటిలైట్ చిత్రాల ప్రకారం 50కి పైగా ఇరాన్ సైనిక స్థావరాలు, 300 బాలిస్టిక్ క్షిపణి లాంచర్లు, ప్రధాన క్షిపణి తయారీ కేంద్రాలు ధ్వంసమయ్యాయి. అలాగే 155 ఇరాన్ నౌకలను ముంచేయడం ద్వారా వారి నౌకాదళాన్ని దెబ్బతీశారు. చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలపై దాడుల వల్ల ఇరాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ తీవ్రంగా నష్టపోయింది.
స్వదేశంలో వ్యతిరేకత మిత్రదేశాల డిమాండ్లు
యుద్ధం సుదీర్ఘంగా సాగుతుండటంతో అమెరికాలో ట్రంప్ ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి పెరిగింది. देशీయంగా ఈ యుద్ధానికి వ్యతిరేకత వ్యక్తమైంది. హార్ముజ్ జలసంధిని తెరిపించాలని అంతర్జాతీయ మిత్రదేశాలు అమెరికాను కోరాయి. మధ్యంతర ఎన్నికలు దగ్గర పడుతుండటంతో ట్రంప్ సొంత పార్టీ నేతలు సైతం యుద్ధాన్ని ముగించాలని ఒత్తిడి తెచ్చారు. దీనితో ట్రంప్ పాకిస్తాన్ సహాయంతో ఇరాన్తో రహస్య చర్చలు జరిపి ఒప్పందానికి అంగీకరించారు.
వర్సాలీస్ ఒప్పందం వెనుక అసలు నిజాలు
బుధవారం వర్సాలీస్ నగరంలో ఇరాన్, అమెరికా మధ్య అవగాహన ఒప్పందం కుదిరింది. ‘ది ఆర్ట్ ఆఫ్ ది డీల్’ పుస్తక రచయిత అయిన ట్రంప్ను మాస్టర్ నెగోషియేటర్ అని ఆయన మద్దతుదారులు అంటుంటారు. కానీ ఈ ఒప్పందం ఇరాన్కే పెద్ద విజయంగా నిలిచింది. అణ్వాయుధాల తొలగింపుపై స్పష్టమైన నిర్ణయం తీసుకోకుండా ఆ విషయాన్ని 60 రోజులు తర్వాత జరిగే తుది ఒప్పందానికి వాయిదా వేశారు.
నిధులు ఆంక్షల తొలగింపు కొత్త ఆదాయం
ఈ తాత్కాలిక ఒప్పందం వల్ల ఇరాన్పై ఉన్న ఆంక్షలు తొలగిపోతాయి. ఆ దేశ పునర్నిర్మాణం కోసం 300 బిలియన్ డాలర్ల భారీ నిధి లభిస్తుంది. ఇరాన్ మద్దతు ఉన్న హిజ్బుల్లా గ్రూపుపై దాడులు ఆగిపోతాయి. అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధిలో కేవలం 60 రోజులు మాత్రమే ఉచితంగా నౌకలను అనుమతిస్తారు. ఆ తర్వాత టోల్ ఫీజు వసూలు చేసుకునే అవకాశం ఇరాన్కు దక్కడం ద్వారా దానికి శాశ్వత ఆదాయ వనరు లభించినట్లయింది.
